Evangelicals and Catholics Together

Wstęp

Evangelicals and Catholics Together: The Christian Mission in the Third Millennium (Ewangelikalni chrześcijanie i katolicy razem: Chrześcijańska misja w trzecim tysiącleciu, dalej: ETC) to wspólna deklaracja kilkudziesięcioosobowej grupy duchownych i działaczy ewangelikalnych oraz rzymskokatolickich opublikowana w roku 1994. Jej inicjatorem był ze strony ewangelikalnej Charles Colson, znany z afery Watergate, za udział w której trafił do więzienia; po wyjściu na wolność założył organizację Prison Fellowship Ministries, której celem jest głoszenie więźniom Ewangelii. Stronie rzymskokatolickiej przewodził ksiądz Richard John Neuhaus, były pastor luterański i wieloletni redaktor naczelny czasopisma „First Things” podejmującego kwestie nie tylko teologiczne, ale też społeczne, polityczne i gospodarcze. Obaj znali się od niemal dziesięciu lat, a decydującym bodźcem do rozpoczęcia prac nad deklaracją była konferencja, w której razem uczestniczyli, a która odbyła się w 1992 roku i dotyczyła między innymi narastającego konfliktu między ewangelikalnymi protestantami a katolikami w Ameryce Łacińskiej[1]. Colson i Neuhaus jednomyślnie stwierdzili, że wielką tragedią byłaby eskalacja konfliktu, dlatego doszli do wniosku, że wobec zagrożeń dla chrześcijańskiej misji chrześcijanie winni uświadomić sobie to, co ich łączy, nie zapominając jednocześnie o dzielących ich różnicach[2].ECT nie była więc oficjalną deklaracją, lecz w pewnym sensie prywatną, choć powstała z inicjatywy dość znaczących osób. Jak czytamy we wstępie deklaracji, jej twórcy i sygnatariusze nie rościli sobie prawa do przemawiania w imieniu wspólnot kościelnych, do których należeli, lecz właśnie jako ich członkowie zwracający się do innych członków[3].

Deklaracja

Główną część dokumentu stanowi pięć stwierdzeń rozpoczynających się od słowa „wspólnie”. „Wspólnie afirmujemy, że Jezus Chrystus jest Panem”[4] – w pierwszej części określono wspólny fundament, na którym stoją wszyscy chrześcijanie, a którym jest zbawienie z łaski przez wiarę dzięki Chrystusowi. Chrześcijańska wiara jest wiarą czynną w miłości cechującą się posłuszeństwu Pismu Świętemu, które określono mianem nieomylnego Słowa Bożego. Jako uniwersalny wyraz tej wiary uznano Apostolskie Wyznanie Wiary.

Druga część deklaracji rozpoczyna się od słów: „Wspólnie żywimy nadzieję, że wszyscy ludzie uwierzą w Jezusa Chrystusa jako Pana i Zbawiciela”[5]. Ta nadzieja stanowi podstawę wszelkiej misji, w której wielką przeszkodą są podziały między chrześcijanami. Autorzy deklaracji wyrażają przekonanie, że podziały mogą zostać przełamane tylko dzięki wzajemnemu zachęcaniu się do posłuszeństwa Chrystusowi.

W trzeciej części czytamy: „Wspólnie szukamy coraz pełniejszego i jaśniejszego zrozumienia objawienia Bożego w Chrystusie oraz Bożej woli dla Jego uczniów”[6]. Deklaracja stwierdza, że świadomość różnic między ewangelikalnymi protestantami a katolikami powinna tym bardziej zachęcać do wspólnego studiowania Pisma Świętego. Wymienia też najważniejsze tematy wymagające dialogu: natura i władza Kościoła, autorytet i interpretacja Pisma Świętego, kapłaństwo, sakramenty oraz rola Marii i świętych.

Czwarta część zatytułowana „Wspólnie walczymy” dotyczy tego, co można nazwać zewnętrznymi zagrożeniami dla chrześcijaństwa i odnosi się do działań w sferze publicznej, w które angażować mogą się wspólnie protestanci i katolicy. Autorzy stwierdzają, że chrześcijanie razem ponoszą odpowiedzialność za „właściwe uporządkowanie obywatelskiego społeczeństwa”[7]. Z jednej strony opowiadają się za rozdziałem państwa i Kościoła, ale z drugiej uważają, że nie może oznaczać on wycofanie się Kościoła z publicznego życia. Podkreślają, że choć wiara jest sprawą osobistą, to jednak nie jest sprawą prywatną, zaś polityka, prawo i kultura muszą być zabezpieczone moralnymi zasadami. Dodają ponadto, że podstawowym prawem człowieka jest wolność religijna, jednak nie można oczekiwać tego, że państwo będzie ją respektować, o ile nie szanują jej sami chrześcijanie.

W dalszej części autorzy wyrażają ubolewanie nad brakiem poszanowania dla ludzkiego życia, co przejawia się między innymi w aborcji, eugenice i eutanazji. Podkreślają też rolę rodziców w wychowaniu dzieci, a tym samym w kształtowaniu przyszłości społeczeństwa i państwa. Rodzice pełnią rolę głównych nauczycieli w życiu dzieci i ta rola musi być uszanowana. Współczesna rodzina zagrożona jest nie tylko przez ataki na jej autonomię w dziedzinie edukacji, lecz także przez coraz powszechniejszą pornografię i rozwiązłość seksualną. Autorzy stwierdzają ponadto, że jednym z fundamentów wolnego społeczeństwa jest gospodarka rynkowa oraz szacunek dla chrześcijańskich wartości, wśród których szczególne miejsce zajmuje zdolność do samokrytyki. Ta część deklaracji kończy się słowami dotyczącymi polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych, która z jednej strony nie może służyć bezwzględnej kontroli reszty świata, ale z drugiej nie powinna kierować się na drogę izolacjonizmu, lecz angażować się w obronę demokracji i praw człowieka, w tym wolności religijnej.

W ostatniej części deklaracji – „Wspólnie składamy świadectwo” – jest mowa o tak zwanym „podkradaniu owieczek” określonym jako prozelityzm, który został przez autorów zgodnie napiętnowany. Podkreślają oni, że nawrócenie nie jest przejściem z jednej chrześcijańskiej wspólnoty do innej, lecz „odwróceniem się od tego, co sprzeciwia się Bogu, przeczy nauczaniu Chrystusa, oraz zwróceniem się do Boga, do Chrystusa, Syna, przez dzieło Ducha Świętego”[8]. Ponadto międzykościelny prozelityzm niepotrzebnie wiąże środki, które należy raczej zaangażować w głoszenie Ewangelii niechrześcijanom. Deklaracja stwierdza również, że rekrutacja nowych członków w innych kościołach często łączy się ze składaniem o nich fałszywego świadectwa, co ma służyć zniechęceniu ludzi do tychże wspólnot oraz do przejścia do innych, lecz nie ma to nic wspólnego z ewangelicznymi zasadami postępowania.

Deklaracja kończy się wezwaniem skierowanym do ewangelikalnych protestantów i katolików, by w imię wspólnego Pana i Zbawiciela współuczestniczyli w misji powierzonej wszystkim chrześcijanom. Następnie znajdujemy podpisy piętnastu autorów tekstu oraz dwudziestu pięciu innych sygnatariuszy.

Reakcja na deklarację

Jak można było się spodziewać, ECT spotkała się z żywą reakcją, zwłaszcza ze strony amerykańskich wspólnot ewangelikalnych. Fundamentalistyczny apologeta Dave Hunt nazwał deklarację największym ciosem zadanym Ewangelii w ciągu ostatniego tysiąclecia[9]. Mniej radykalna, ale także negatywna reakcja wyszła ze środowiska związanego z czasopismem „Modern Reformation” redagowanym przez Michaela Hortona. Stwierdził on, że autorzy ECT umniejszyli różnice między protestantyzmem a katolicyzmem, odwołując się głównie do Drugiego Soboru Watykańskiego, a zapominając o Soborze Trydenckim[10]. Podobna ocena napłynęła od redaktora popularnego w kręgach konserwatywnych protestantów „Tabletalk”, R. C. Sproula[11]. Z kolei umiarkowane w swych poglądach i szersze w spektrum reprezentowanych poglądów „Christianity Today”, gdzie jednym z komentatorów jest Charles Colson, oceniło deklarację raczej pozytywnie[12]. Trzech ewangelikalnych autorów ECT w wyniku nacisków swoich środowisk wycofało podpisy spod deklaracji. Inni doświadczyli spadku darowizn na działalność organizacji, dla który pracowali[13].

Kolejne deklaracje

To jednak nie zniechęciło większości twórców ECT i za pierwszą deklaracją powstały następne – zresztą zgodnie z zapowiedzią umieszczoną już w ECT. Druga deklaracja opublikowana w roku 1997 nosi tytuł Dar zbawienia (The Gift of Salvation) i mówi o soteriologii. Chyba najważniejsze jej stwierdzenie dotyczy usprawiedliwienia, które zdaniem autorów „nie jest zapłatą za dobre uczynki lub inne zasługi człowieka, lecz jest w pełni darem Boga (…) przyjmowanym przez wiarę”[14]. Dalej czytamy, że zbawcza wiara nie jest tylko czysto intelektualnym przyswojeniem sobie pewnych twierdzeń, lecz aktem całej osoby obejmującym jej umysł, wolę i uczucia oraz skutkującym zmianą postępowania. To właśnie, zdaniem autorów, mieli na myśli reformatorzy, kiedy mówili o usprawiedliwieniu sola fide.

W tym samym roku sygnatariusze ECT przyjęli deklarację Aby mieli życie (That They May Have Life) opracowaną wcześniej przez Luterański Synod Missouri. Dokument dotyczy przede wszystkim obrony „kultury życia, która obejmuje ochronę i troskę o osoby nienarodzone, upośledzone, wymagające szczególnej opieki oraz umierające (…) a także o biednych, wykluczonych i tych wszystkich, którzy z jakiejkolwiek przyczyny zagrożeni są zapomnieniem lub wyzyskiem”[15].

W 2002 roku postała następna deklaracja ECT: Twoje Słowo jest prawdą (Your Word is Truth), w której czytamy, że „Pismo Święte jest natchnionym przez Boga i posiadającym wyjątkowy autorytet spisanym objawieniem Boga i jako takie stanowi normę nauczania i życia Kościoła”[16]. Ewangelikalni protestanci ze swej strony dodali, że zasada sola Scriptura bywa błędnie interpretowana jako nuda Scriptura, jakby Pismo mogło i miało być interpretowane poza kontekstem Kościoła i jego tradycji. Z kolei strona katolicka przyznała, że Tradycja nie może być uważana za równoległe lub niezależne od Pisma Świętego źródło autorytatywnego nauczania Kościoła. Przeciwnie, Tradycja musi być korygowana przez Biblię i w niej musi szukać potwierdzenia.

Ostatnim jak do tej pory dokumentem opracowanym przez sygnatariuszy ECT jest Obcowanie świętych (The Communion of Saints) opublikowany w 2003 roku[17]. Jego autorzy rozpoczynają od stwierdzenia, że wspólnota Bożego ludu zasadza się z jednej strony na świętości Boga, a z drugiej – na uświęceniu ludu. Następnie mówią, że mimo podziałów między chrześcijanami jedność Bożego ludu jest obiektywną rzeczywistością, która jednak wymaga coraz większego wyrazu, z myślą o którym chrześcijanie różnych wyznań mogą wspólnie słuchać Bożego Słowa, modlić się, chwalić Boga, składać Mu dziękczynienie, wstawiać się o siebie nawzajem, studiować Pismo Święte, troszczyć się o biednych i potrzebujących, występować w obronie zasad moralnych w sferze publicznej, bronić słabych, wzmacniać rodzinę itp. Dalej autorzy wyrażają głęboki żal z powodu niemożności wspólnego sprawowania sakramentów spowodowanej istotnymi różnicami w ich postrzeganiu, które z kolei wynikają z odmiennego pojmowania natury Kościoła.

Znaczącym ciosem dla inicjatywy ECT była śmierć dwóch jej członków: pod koniec 2008 roku zmarł kardynał Avery Dulles, a w styczniu 2009 roku – Richard J. Neuhaus. Jak powiedział Charles Colson, byli oni dwoma liderami strony katolickiej w ECT. Jednocześnie wyraził przekonanie, że znajdą się godni ich następcy[18].

Bibliografia

Colson, Charles; Neuhaus, Richard John, Evangelicals and Catholics Together: Toward a Common Mission, Dallas 1995
Colson, Charles; Neuhaus, Richard John, Your Word is Truth: A Project of Evangelicals and Catholics Together, Grand Rapids 2002
Geisler, Norman L.; MacKenzie, Ralph E., Roman Catholics and Evangelicals: Agreements and Differences, Gran Rapids 1995
Noll, Mark A.; Nystrom, Carolyn, Is the Reformation Over? An Evangelical Assessment of Contemporary Roman Catholicism, Grand Rapids 2005
That They May Have Life, „First Things”, Sierpień/Wrzesień 1997
The Communion of Saints, „First Things”, Marzec 2003
The Gift of Salvation, „First Things”, Styczeń 1998
The Post-Neuhaus Future of Evangelicals and Catholics Together. Wywiad z 23.02.2009 opublikowany na portalu „Christianity Today”: http://www.christianitytoday.com/ct/2009/januaryweb-only/103-51.0.html

[1] W samej deklaracji w tym samym kontekście narastającego konfliktu wymienia się również Wschodnią Europę. Patrz: C. Colson, R. J. Neuhaus, Evangelicals and Catholics Together: Toward a Common Mission, Dallas 1995, s. XVI.

[2] Tamże, s. X-XI.

[3] Tamże, s. XV.

[4] Tamże, s. XVIII.

[5] Tamże, s. XIX.

[6] Tamże, s. XX.

[7] Tamże, s. XXII.

[8] Tamże, s. XXIX.

[9] N. L. Geisler, R. E. MacKenzie, Roman Catholics and Evangelicals: Agreements and Differences, Gran Rapids 1995, s. 494.

[10] Tamże, s. 494.

[11] Tamże, s. 496.

[12] Tamże, s. 497.

[13] M. A. Noll, C. Nystrom, Is the Reformation Over? An Evangelical Assessment of Contemporary Roman Catholicism, Grand Rapids 2005, s. 156.

[14] The Gift of Salvation, „First Things”, Styczeń 1998.

[15] That They May Have Life, „First Things”, Sierpień/Wrzesień 1997.

[16] C. Colson, R. J. Neuhaus, Your Word is Truth: A Project of Evangelicals and Catholics Together, Grand Rapids 2002, s. 5.

[17] The Communion of Saints, „First Things”, Marzec 2003.

[18] The Post-Neuhaus Future of Evangelicals and Catholics Together. Wywiad z 23.02.2009 opublikowany na portalu „Christianity Today”: http://www.christianitytoday.com/ct/2009/januaryweb-only/103-51.0.html

Wpisy